Егер қызметкер жұмыс орнын сақтай отырып, ұзақ мерзімді еңбекке жарамсыздық парағын ашса, оның МӘМС жүйесіндегі сақтандырылған мәртебесі соңғы жарна төленген күннен бастап тек үш ай бойы сақталады. Осы мерзім өткен соң медициналық көмекті МӘМС аясында алу құқығы жарнаны өз бетінше төлеуге тікелей байланысты болады.
Аурухана парағы бойынша төлемдер жалақыға жатпайды, олар әлеуметтік жәрдемақы ретінде қарастырылады. Сондықтан бұл кезең үшін жұмыс беруші МӘМС-ке аударымдар жасамайды. МӘМС жүйесіндегі мәртебесін жоғалтпау үшін қызметкер жарнаны өзі төлеуге міндетті. 2026 жылы оның мөлшері айына 4250 теңгені құрайды. Табыс болмау себептеріне қарамастан, өткізіп алған кезең үшін жарна төлеу міндеті сақталады.
Ұзақ мерзімді ақылы еңбек демалысы кезінде МӘМС мәртебесі жоғалмайды, тіпті демалыс ақшасы нақты түрде алдыңғы айда төленсе де. Заңнамада демалыс кезеңіне арналған аударымдарды тиісті айларға бөлу тетігі қарастырылған, сондықтан жүйеде үзіліс болмайды. Егер жұмыс беруші төлемдерді уақтылы рәсімдемесе, кінәлі тарап – жұмыс беруші, алайда салдарын қызметкер көреді.
Денсаулығының нашарлауына немесе өндірістік жарақат салдарынан еңбек қызметін тоқтатуға мәжбүр болған зиянды өндіріс жұмысшылары үшін МӘМС жүйесінде автоматты жеңілдіктер қарастырылмаған. Егер адам жұмыстан босатылып, жұмыс істемесе және жеңілдік санатына жатпаса (мысалы, ресми тіркелген жұмыссыз немесе мүгедектігі бар тұлға болмаса), ол МӘМС жарналарын өз бетінше төлеуі тиіс.
МӘМС аясында медициналық көмек алу құқығы 12 ай бойы үздіксіз жарна төленген жағдайда беріледі. Бұл ретте алдағы кезең үшін аванстық төлем жасауға немесе қарызды (бір жылдан аспайтын мерзім үшін) өтеуге рұқсат етіледі.
Формалды түрде уақтылы аударымдар жасауға жауапты – жұмыс беруші: ол қызметкер табысынан 3% аударым жасап, 2% жарнаны ұстап қалуға міндетті. Бұл талаптардың орындалуын мемлекеттік кірістер органдары бақылайды. Алайда іс жүзінде мәртебеден айырылып, медициналық көмекке қолжетімділіктің шектелуімен алғаш бетпе-бет келетін – қызметкердің өзі.
Табысы уақытша болмаған азаматтар соңғы жарна төленген күннен бастап үш ай бойы сақтандырылған мәртебесін сақтайды. Одан кейін тек жарнаны өздігінен төлеген жағдайда ғана жүйеде қала алады. Сонымен қатар жүйеге толыққанды қатысу үшін бұрынғыша 12 айлық үздіксіз төлем талап етіледі.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін өзгерістер қолданыстағы тетікті ішінара жұмсартуды көздейді. Атап айтқанда, үш айдан астам табысы жоқ әлеуметтік осал азаматтар үшін МӘМС жарналарын мемлекет төлей бастайды. Ал бес жыл бойы үздіксіз жарна төлеген тұлғалар уақытша төлем жасалмаған жағдайда да алты айға дейін медициналық көмек алу құқығын сақтай алады. Сонымен бірге болашақта жаңа жұмысқа орналасқанда, өткен айлар үшін берешекті өтеу міндеті сақталады.
Формалды түрде МӘМС жүйесі баршаға ортақ әрі бірыңғай. Алайда ауру, жарақат немесе табыстан айырылу жағдайларында ол азаматтардан қаржылық тәртіпті дәл мүмкіндігі шектеулі кезеңде талап етеді. 2026 жылдан бастап күшіне енетін өзгерістер жүйені әлеуметтік тұрғыдан бағдарлы етуге бағытталғанымен, мәртебені сақтау жауапкершілігі әлі де көп жағдайда азаматтардың өзіне жүктеліп отыр.
