Бақылаудан денеге сенімге қарай
Coral Club компаниясының wellness-сарапшысы Қатира Жанпейсова бірге біз бүгін адамдар неге қатаң диеталардан бас тартып жатқанын және саналы денсаулық ұғымы неліктен жаңа нормаға айналып бара жатқанын қарастырамыз.
Осыдан 10–15 жыл бұрын денсаулық индустриясы көбіне шектеулерге негізделді: калория санау, кейбір өнімдерден толық бас тарту, әр маусым сайын диетаға отыру. Бүгінде бұл тәсіл жиі сынға ұшырап отыр — тек психологтар тарапынан ғана емес, ғылыми ортада да.
Қазіргі тамақтану мәдениеті барған сайын саналы көзқарасқа сүйенеді: адам қатаң ережелерге бағынбай, өз ағзасының сигналдарын тыңдауды үйренеді. Бұл ұстаным әлемде кең таралып келе жатқан интуитивті тамақтану тұжырымдамасының негізі болып отыр.
Зерттеулер мұндай тәсіл адамның психоэмоционалдық жағдайының тұрақтылығымен және тамақтану бұзылыстарының қаупінің төмендеуімен байланысты екенін көрсетеді.
Неліктен «қатаң» диеталар енді жұмыс істемейді
Қатаң диеталардан бас тартудың басты себебі — олардың ұзақ мерзімді нәтиже бермеуі. Ғылыми деректер шектеуге негізделген тамақтану тәсілдері салмақты тұрақты түрде азайтуға сирек көмектесетінін, тіпті кейде кері әсер беретінін көрсетеді.
Кейбір зерттеулерде диеталар болашақта салмақ қосу қаупін арттырып, психологиялық жағдайды нашарлатуы мүмкін екені айтылған.
Қатира Жанпейсова мұны қарапайым түрде түсіндіреді:
тамақтану тыйымдарға құрылған кезде, ағза оны стресс ретінде қабылдайды. Соның нәтижесінде «тыйым салынған» тағамдарға деген құмарлық күшейеді, эмоциялық артық тамақтану пайда болады және кінә сезімі туындайды.
Саналы тамақтану — жаңа қалып
Саналы денсаулық — тәртіптен толық бас тарту емес, назарды басқаға бұру. Енді басты орында салмақ емес, адамның өзін қалай сезінетіні, энергия деңгейі мен өмір сапасы тұрады.
Мысалы, интуитивті тамақтану мына қағидаларға сүйенеді:
аштық пен тоқтық сигналдарына назар аудару
тағамдарды «жақсы» және «жаман» деп бөлмеу
эмоционалдық жағдайды ескеру
Зерттеулер бұл тәсіл тамақтану сапасын жақсартып, артық тамақтану эпизодтарын азайтуы мүмкін екенін көрсетеді.
Ерік күшінің орнына — психология
Тағы бір маңызды өзгеріс — адамның өз денесіне деген көзқарасының өзгеруі. Қатаң диеталар көбіне «өзін түзету» идеясынан туындайды, ал саналы денсаулық — қабылдау мен қамқорлыққа негізделеді.
Ғылыми деректерге сүйенсек, интуитивті тамақтануды ұстанатын адамдарда өзін-өзі бағалау деңгейі жоғары және психологиялық жағдайы жақсырақ болады.
Бұл мінез-құлыққа тікелей әсер етеді: қысым мен кінә сезімі азайғанда, тамақтану табиғи әрі тұрақты сипат алады.
Ұзақ сақталатын тренд
«Қатаң» диеталардан бас тарту — уақытша құбылыс емес, терең өзгерістің белгісі. Адамдар өмірге оңай енгізілетін, стресс пен шектен тыс талаптарды қажет етпейтін тұрақты шешімдерді іздей бастады.
Саналы денсаулық — бұл тепе-теңдік:
мінсіз емес, шынайы тамақтану
тыйым емес, таңдау
бақылау емес, өз ағзаңды түсіну
Сондықтан бұл тренд жай ғана танымал емес, өміршең бағытқа айналып отыр.
