Coral Club компаниясының wellness-сарапшысы Назира Еркебаевамен әңгімеде біз идеалды сәресі қалай болуы керек және қандай тағамдар ауызашарға дейін энергияны сақтауға көмектесетіні жайлы талқыладық.

Неліктен сәресі ағза үшін маңызды

Физиология тұрғысынан қарағанда, сәресі — бұл ағзаны ұзақ уақыт тамақ пен судан бас тартуға дайындаудың бір түрі. Мәні тек таңертең тамақ жеу ғана емес, энергияны біртіндеп бөлуге қабілетті тағамдарды таңдауда.

Зерттеулер көрсеткендей, гликемиялық индексі төмен тағамдар ұзақ уақытқа қанағат сезімін сақтауға және қан глюкозасының деңгейін тұрақтандыруға көмектеседі. Бұл ұзақ ораза кезінде ерекше маңызды.

Сонымен қатар, Рамазан кезінде тамақтану жөніндегі зерттеулер сәресін өткізіп жіберетін адамдардың күні бойы жиі шаршайтынын, бас ауруы сезілетінін және концентрациясының төмендейтінін көрсеткен.

Сондықтан дұрыс таңдалған сәресі — тек дәстүр емес, ораза кезінде денсаулықты сақтаудың маңызды бөлігі болып табылады.

Қандай тағамдар ұзаққа энергия береді

Назира Еркебаеваның айтуынша, идеалды сәрессінің негізі — күрделі көмірсулар, ақуыз және пайдалы майлардың үйлесімі. Мұндай комбинация энергияның біртіндеп бөлініп шығуына мүмкіндік береді.

Сәресі үшін ең қолайлы тағамдар:

Күрделі көмірсулар

• сұлы жармасы
• бүтін дәнді нан
• қарақұмық
• қоңыр күріш

Бұл тағамдар баяу қорытылып, бірнеше сағат бойы қанағат сезімін сақтауға көмектеседі.

Ақуыз:

• жұмыртқа
• сүзбе
• қантсыз йогурт
• бұршақ тұқымдастар
  
  

Ақуыз қандағы қант деңгейін тұрақтандырып, бұлшықеттерді қолдайды, бұл әсіресе тамақтану арасындағы ұзақ үзілістер кезінде маңызды болып табылады.

Пайдалы майлар

• жаңғақтар
• авокадо
• дәндер
  
  

Майлар тағамның қорытылуын баяулатып, энергияны ұзақ уақытқа сақтауға көмектеседі.

Қай тағамдарды шектеу керек

Сарапшының айтуынша, ең көп кездесетін қателіктердің бірі — сәресіне көп мөлшерде тәтті немесе ақ ұннан жасалған нан жеу. Мұндай тағамдар қандағы қантты тез көтереді, бірақ кейін энергияның күрт төмендеуіне әкеледі.

Сонымен қатар, мына нәрселерді шектеу ұсынылады:

• тәтті сусындар
• тым тұзды тағамдар
• фастфуд
• көп мөлшерде кофе
  
  

Тұз шөлді күшейтеді, ал кофе жеңіл диуретикалық әсерге ие, бұл сұйықтық жоғалуына ықпал етуі мүмкін.

Теңдестірілген сәресінің мысалы

Сарапшы қарапайым әрі теңдестірілген нұсқаны ұсынады:

• сұлы ботқасы немесе бүтін дәнді нан
• жұмыртқа немесе ірімшік
• аздаған жаңғақ
• көкөністер немесе жемістер
• 1–2 стақан су
  
  

Мұндай таңғы ас ағзаны баяу энергиямен қамтамасыз етеді, қанағат сезімін сақтайды және күндізгі оразаны жеңіл өткізуге көмектеседі.

Неліктен теңгерімді сақтау маңызды

Назира Еркебаева атап өткендей, сәресі — тек тамақтану емес, Рамазан кезінде денсаулықты қолдаудың маңызды стратегиясы. Теңдестірілген рацион энергияның күрт төмендеуін болдырмайды, концентрацияны жақсартады және ағзаның оразаны ыңғайлы өткізуіне көмектеседі.

Ең басты қағида — табиғи тағамдарды таңдау, түрлі қоректік топтарды үйлестіру және артық тамақтанбау. Осылайша, сәресі күін бойы энергияны қамтамасыз етіп, ағзаның өзгерген тамақтану режиміне жұмсақ бейімделуіне көмектеседі.

Педагогикалық сүйемелдеу білім беру ұйымының профилактика кеңесінің шешімімен тағайындалады. Әрбір бала үшін нақты қолдау шаралары мен жауапты мамандар көрсетілетін жеке профилактикалық жұмыс жоспары әзірленеді.

Ерекше педагогикалық назарды қажет ететін балалар санатына оқуында қиындықтары бар, сабақтарды себепсіз жүйелі түрде қалдыратын, қоғамға жат мінез-құлық танытатын, құқық бұзушылық жасаған, зорлық-зомбылыққа ұшыраған немесе өмірлік қиын жағдайға тап болған оқушылар жатады.

Сүйемелдеу аясында педагогтер мен мектеп психологтары баламен жеке жұмыс жүргізеді, ата-аналармен өзара іс-қимыл қамтамасыз етіледі, қажет болған жағдайда әлеуметтік қызметтер тартылады. Бұл шараның мақсаты – кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу және балаларға дер кезінде көмек көрсету.

Балаға қолайлы ортада алғашқы психологиялық көмектен бастап сот-медициналық сараптамадан өтуге және бейінді мамандардың қатысуымен сауалнама жүргізуге дейінгі барлық қажетті қызметтер бір жерде көрсетіледі. Бұл оның көптеген ұйымдарға бару қажеттілігін жойып, психологиялық тұрғыдан қайта жарақат алуына жол бермейді.

Жақын арада кабинеттердің қызмет қағидалары бекітіліп, содан кейін өңірлерде оларды кезең-кезеңімен ашу жоспарлануда.

Сонымен қатар заң аясында зорлық-зомбылыққа, қатыгездікке, буллингке ұшыраған немесе оның куәсі болған кәмелетке толмағандарды анықтау және оларға көмек көрсету қағидалары әзірленді. Құжат осындай балаларды анықтау тәртібін, оларға көмек көрсету тетіктерін, сондай-ақ мемлекеттік органдардың, білім беру ұйымдарының, 111 байланыс орталығының, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл мен өңірлік уәкілдердің өзара іс-қимыл алгоритмдерін айқындайды. Бұл ведомствоаралық жедел әрекет етуге және балаларға уақтылы кешенді көмек көрсетуге мүмкіндік бермек.

Алушылар санаты өзгерген жоқ. 1-4 сынып оқушылары әлеуметтік мәртебесіне қарамастан тегін тамақ алады. Жоғары сыныптарда жеңілдік жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға, мүгедектігі бар адамдарға, көпбалалы және аз қамтылған отбасылардың балаларына, сондай-ақ заңнамада көзделген өзге де санаттарға беріледі.

Мектептер аппараттық-бағдарламалық кешендермен жабдықталып, «Бизнес-әмиян» қосымшасына қосылды. Жабдықтау жергілікті атқарушы органдардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. «Әлеуметтік әмиянды» қолдану есептің ашықтығын қамтамасыз етуге және бюджет қаражатын тиімді пайдалануға бағытталған.

Сондай-ақ бағдарлама аясында электронды коммерция бойынша курс кеңейтілді. Қазіргі таңда онлайн-сауда бөлшек сауда айналымының шамамен 14%-ын құрайды және бұл көрсеткіш өсіп келеді. Сондықтан электронды коммерцияны дамыту қосымша табыс табуға жаңа мүмкіндіктер ашады.

Жобаға тіркелу 2026 жылғы 4 наурызда басталады. Оқу тегін және үш айға созылады. Бағдарламаға тұрақты онлайн-сабақтар кіреді: аптасына екі рет кәсіби спикерлердің қатысуымен тікелей вебинарлар мен онлайн-воркшоптар өтеді. Сонымен қатар өңірлерде көшпелі оқыту сессиялары ұйымдастырылады. Биыл ұйымдастырушылар Шымкентте, Атырауда, Ақтөбеде, Қостанайда воркшоптар өткізіп, Қызылордада кездесулер сериясын өткізуді жоспарлап отыр.

Курс қорытындысы бойынша барлық қатысушыға сертификаттар табысталады. Сондай-ақ жоба аясында жұмыс берушілермен кездесулер ұйымдастырылып, технологиялық компанияларда жұмысқа орналасу, фриланс саласында еңбек ету, өзін-өзі жұмыспен қамту және фриланс-платформалар арқылы табыс табу мүмкіндіктері туралы ақпарат беріледі.

Тұжырымдама Мемлекет басшысының бастамаларына тікелей қолдау көрсетіп, «Таза Қазақстан» қағидаттарын іске асырады. Оның идеологиясы тәсілді түбегейлі өзгертуге негізделген: яғни келтірілген залалдың салдарымен күресуден – проактивті басқаруға және табиғи капиталдың таза өсімін қамтамасыз етуге көшуді көздейді.

Тұжырымдама 8 негізгі бағытты және 13 нысаналы индикаторды қамтиды. 

Бірінші бағыт – біртұтас экологиялық желіні және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесін дамыту. Мұндай аумақтарды құру өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің нысандарын сақтаудың ең тиімді тетігі әрі жалпыәлемдік тәжірибесі болып табылады.

Жалпы, 2035 жылға қарай ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың көлемін 31 млн гектардан 33,2 млн гектарға дейін ұлғайту көзделген.

Екінші бағыт – ормандарды күзету мен молайтудың тиімділігін арттыру, орманды орнықты пайдалануды дамыту.

Қолда бар ормандарды сақтай отырып және орман дақылдарын отырғызу көлемін ұлғайту арқылы еліміздің орманмен қамтылған аумағын 14,7 млн гектарға жеткізу жоспарлануда (қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 13,9 млн гектарды құрайды).

Тағы бір маңызды бағыт – ағаш ресурстарын ұтымды пайдалану. Тұжырымдамада отандық ағашты терең өңдеуді енгізу және 2035 жылға қарай ағаш өңдеу саласының өнімін бес есеге арттыру қарастырылған.

Үшінші бағыт – жануарлар дүниесін мониторингілеу, қорғау және орнықты пайдалану жүйесін жетілдіру.

Бұл ретте Тұжырымдамада Қызыл кітапқа енген жануарларды сақтауға және олардың санын тұрақты түрде арттыруға, сондай-ақ аңшылық (оның ішінде трофейлік аңшылық) нысаны болып табылатын жабайы жануарларды орнықты пайдалануға бағытталған бірқатар іс-шаралар қарастырылған.

Төртінші бағыт – ихтиофауна және табиғи балық ресурстары. Бұл салалар мониторинг жұмыстарын күшейтуді және қауіп-қатердің барлық түрлерін терең зерттеуді талап етеді.

Бесінші және алтыншы бағыттар өсімдіктер дүниесі бойынша ауқымды жұмыстарды, сондай-ақ жайылымдардың тозуы сияқты өзекті мәселені қамтиды. Мониторинг, түгендеу және озық ғылыми негізделген шешімдерді қолдану – қазіргі сын-қатерлерге қарсы тұрудың негізгі жолдары болып табылады.

Соңғы екі бағыт биоәртүрлілікті сақтау мен орнықты пайдаланудың бүкіл жүйесінің негізі мен діңгегі. Биоәртүрлілік туралы барлық деректерді жинақтау және жүйелеу, сондай-ақ индикаторлардың тиімді жүйесін құру осы бағыттағы ұзақ мерзімді стратегияны қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Қабылданған Тұжырымдама Қазақстанның Орталық Азиядағы табиғатты қорғау саласындағы көшбасшылығын нығайтады. Сонымен қатар, ол орнықты әрі үйлесімді болашақ құруға бағытталған жаңа ұлттық және халықаралық серіктестіктер үшін бірегей платформа қалыптастырады.

Мероприятие состоялось 3–6 марта 2026 года в г. Алматы и объединило руководителей структурных подразделений, заведующих кафедрами и профессорско-преподавательский состав университета. Основной целью стратегической сессии стало формирование практико-ориентированных подходов к совершенствованию академического управления, развитию образовательных программ и повышению качества преподавания.

В рамках интенсива преподаватели кафедры приняли участие в работе экспертных практических треков, посвященных ключевым аспектам современной образовательной политики. Особое внимание было уделено экспертному практическому треку «Пересборка-2026: редизайн дисциплины с помощью инструментов GenAI», направленному на развитие компетенций преподавателей в области проектирования дисциплин и оценивания результатов обучения с использованием современных цифровых инструментов.

В ходе работы трека участники рассматривали вопросы интеграции дисциплины в структуру образовательной программы, разработки силлабуса как инструмента академического управления, а также построения заданий и оценочных процедур, ориентированных на результаты обучения. Особое внимание было уделено вопросам академической честности, корректного использования генеративного искусственного интеллекта (GenAI) в образовательном процессе и организации эффективной обратной связи со студентами как в традиционном, так и в цифровом формате обучения.

Работа трека носила практико-ориентированный характер: участники объединялись в команды, разрабатывали элементы учебно-методического комплекса дисциплины, включая силлабус, задания для самостоятельной работы обучающихся, систему итогового контроля и критерии оценивания. Итогом совместной работы стало актуализированное учебно-методическое обеспечение дисциплин, соответствующее современным требованиям цифровой образовательной среды.

Кроме того, представители кафедры приняли участие в экспертном практическом треке «Этика преподавания и управление конфликтами», где обсуждались вопросы профессиональной коммуникации, регулирования конфликтных ситуаций в образовательной среде и профилактики профессионального выгорания преподавателей. Дискуссии были направлены на формирование единого этического и профессионального стандарта взаимодействия в академическом сообществе.

Завершающим этапом программы стали мастер-классы и методические семинары на кафедрах, где участники стратегической сессии представили результаты обучения и поделились полученными знаниями с коллегами. Такой формат позволил обеспечить распространение лучших практик и усилить внутренний академический диалог по вопросам качества образования.

Участие профессорско-преподавательского состава кафедры уголовного права, уголовного процесса и криминалистики в PROFESSIONAL WEEK – 2026 стало важным шагом в развитии образовательных инноваций и совершенствовании методики преподавания юридических дисциплин. Полученные знания и практические решения способствуют дальнейшему повышению качества подготовки специалистов, развитию академической культуры и укреплению позиций университета как ведущего исследовательского и образовательного центра.

Акболатова М.Е. PhD, доцент кафедры уголовного права, уголовного процесса и криминалистики

Жақыш А.Ж. старший преподаватель кафедры уголовного права, уголовного процесса и криминалистики

Аталған дерек бойынша өзінде бұл аурудың бар екенін біле тұра, басқа адамға АИТВ инфекциясын жұқтыру фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды. Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қасақана қауіп төндіру — ауыр қылмыс болып табылады. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, мұндай әрекеттер үшін 5 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

Қазіргі уақытта қажетті тергеу әрекеттері жүргізілуде, жәбірленушілер  анықталуда. Әрбір дерекке құқықтық баға беріледі. Әрбір кінәлі тұлға заң алдында толық жауап береді.

Мәжіліс депутаты Асхат Рахымжанов бұл механизмнің ең алдымен өңірлерге қосымша шетелдік инвестиция тартуға бағытталғанын айтты. Оның сөзінше, бұл әрбір өңірдің әлеуетін оның ерекшеліктерін ескере отырып тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Депутаттың айтуынша, жобада айқын әлеуметтік әсер те қарастырылған. Атап айтқанда, ішкі еңбек миграциясы бақыланатын болады, ал өңірлерде қосымша жұмыс орындары жасалады, әсіресе жастар үшін. Бұл жас мамандарды өңірде қалдыруға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде сатып алу қабілеті өсіп, өңірлік экономика дамиды.

Жаңа мектептердің басым бөлігі Астана, Шымкент қалаларында, сондай-ақ Ақтөбе, Атырау, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Жетісу, Батыс Қазақстан және Түркістан облыстарында салынып жатыр.

Қосымша химия, физика, биология, робототехника және STEM бағыттары бойынша 1000 заманауи пәндік кабинет сатып алынып, орнатылады. Соңғы үш жылда 4320 пәндік кабинет сатып алынды.

Сонымен қатар Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, бірыңғай заманауи мектеп инфрақұрылымы форматына көшу үшін 2029 жылға дейін 1300 мектепті, оның ішінде ауылдық жерлердегі 900 мектепті реновациялау бағдарламасы жүзеге асырылады. Өткен жылдың қорытындысы бойынша 209 мектепте жұмыстар аяқталды, ал 2026 жылы тағы 98 мектепте реновация жұмыстары жалғасып келеді.

Реновациядан өткізуде мектептерді күрделі жөндеу, заманауи пәндік кабинеттермен жабдықтау, мектеп жиһаздарын жаңарту, кітапханалар мен асханаларды жаңғырту, спорт залдарын салу немесе реконструкциялау, қоғамдық кеңістіктерді жабдықтау, сондай-ақ қауіпсіздік жүйелерімен қамтамасыз ету қарастырылған.

2025 жылдың қорытындысы бойынша елімізде 236 мыңға жуық оқушы орнына арналған 162 мектептің құрылысы аяқталды. Жалпы соңғы үш жылда 746 мың оқушы орнына арналған 584 мектеп пайдалануға берілді.